Opinie van Caroline Ven en Geert Janssens  (De Tijd, 31 januari 2012)
 
De indexsprong is een tijdelijk lapmiddel. We moeten naar een systeem van duurzame koopkracht.

Contraproductief

De discussie over de index, met een mogelijke indexsprong als nieuwste denkspoor, gaat ten gronde voorbij aan de essentie van de zaak. Met name dat het systeem van de automatische koppeling van onze lonen aan de inflatie niet in staat is de koopkracht van de burgers in dit land te vrijwaren.

Het klinkt wellicht raar, maar er zit iets contraproductiefs in het huidige systeem. De nieuwe koopkracht vertaalt zich immers snel in nieuwe inflatie. De koopkracht is met andere woorden kortstondig en vaak een pure illusie.

De achterliggende oorzaak is dat de Belgische economie sterk afhankelijk is van ingevoerde energie en grondstoffen. Met de huidige index worden deze prijsstijgingen snel doorgerekend in de loonkosten. Dat uit zich al even snel in nieuwe prijsstijgingen. Bedrijven zien zich immers genoodzaakt de hogere loonkosten op de een of andere manier terug te verdienen.

Dat kan door hogere prijzen te vragen aan de klanten. Indien het Belgische klanten zijn, maakt dat het leven hier uiteraard duurder. Gaat het om buitenlandse klanten, dan speelt het element concurrentiekracht. Die concurrentiestrijd is bikkelhard. Laten we niet vergeten dat 60 procent van de toegevoegde waarde van onze bedrijven bestaat uit loonkosten. In het verleden anticipeerden bedrijven op de toenemende loonkosten door permanent te streven naar productiviteitswinsten. In een latere fase werd dat aangevuld met de delokalisatie van arbeidsintensieve onderdelen van de productie.

Hoe dan ook, in beide gevallen leidt dat rationaliseringsproces tot een verlies aan jobs. In dat geval betalen de werknemers een deel van de factuur via een lagere werkgelegenheidsgraad en een hogere werkloosheid, en dus een verlies aan koopkracht.

Loonkostenhandicap

Op basis van de recentste cijfers van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) zal de Belgische loonkostenhandicap tegenover de ons omringende landen tegen eind 2013 verder oplopen tot 11,8 miljard euro. Daarmee zou de Belgische economie zo'n 250.000 jobs mislopen. Het gaat om zuivere koopkracht die naar het buitenland wegvloeit of opgebracht moet worden via het vangnet van onze sociale zekerheid.

De index ligt dus mee aan de basis van de onbetaalbaarheid van ons sociaal model.

Volatiel

De loonkostenontsporingen uit het verleden hadden vermeden kunnen worden door de lonen te koppelen aan de kerninflatie. De kerninflatie is de gewone inflatie exclusief de volatiele energie- en voedselprijzen die vooral op de internationale markten tot stand komen. De kerninflatie is daarom een goede graadmeter voor de evolutie van het binnenlandse prijspeil.

Door de loonkosten mee te laten evolueren met een index gebaseerd op de kerninflatie, zeg maar een 'kernindex', kan de nefaste loon-prijsspiraal aan banden worden gelegd. Als we de voorbije tien jaar met de kernindex hadden gewerkt, hadden we onze loonkostenhandicap kunnen elimineren. We zouden zelfs ruimte gehad hebben om de laagste lonen wat extra's te geven, eventueel via een hogere teruggave van belastingen.

De indexsprong waarover nu veel te doen is, is een tijdelijk lapmiddel. Meer dan ooit is de tijd rijp voor een structurele hervorming van het systeem. Het klassieke argument tegen morrelen aan de index is dat dat de koopkracht van de werknemers schade berokkent. Die analyse is te kort door de bocht. De echte uitdaging is het genereren van duurzame koopkracht. Dat is niet-inflatoire koopkracht die niet ten koste gaat van jobs en de concurrentiekracht.

Caroline Ven is gedelegeerd bestuurder van VKW. Ze schreef deze bijdrage met Geert Janssens, de hoofdeconoom van VKW Metena.

 © Mediafin