Column van Caroline Ven (De Tijd, 18 januari 2012)

Eén jaar na mijn start bij VKW als gedelegeerd bestuurder stoot ik in een van mijn kasten op een oude VKW-bladwijzer met daarop tien principes van goed leiderschap: integriteit, langetermijndoelstellingen nastreven, vertrouwen opbouwen, deugdelijk bestuur, verantwoordelijkheid, eigenbelang loslaten,... Stuk voor stuk nuttige aanbevelingen, zeker nu duidelijk is dat het economisch model van de jongste decennia heeft gefaald.

We schrijven maart 2003, maar er is sindsdien weinig veranderd. Ook toen waren heel wat verantwoordelijken van hun voetstuk getuimeld (Lernout & Hauspie, Enron, Worldcom, Parmalat,...). Ook toen werd, gevoed door de zucht naar zelfverrijking, een kortzichtige geloofsbelijdenis die luchtkastelen beloofde blindelings en kritiekloos gevolgd. Niet toevallig is het centraal thema van de jaarlijkse bijeenkomst van het World Economic Forum in Davos over exact een week, de noodzakelijke transformatie van onze economie en de zoektocht naar nieuwe modellen voor een evenwichtiger groei.

Oké, verandering is van alle tijden en stilstaan is achteruitgaan. Maar ditmaal is de toon wellicht wat dwingender. Heel wat landen hebben hun kredietwaardigheid zien kelderen, bedrijven en burgers kreunen onder de groeivertraging, het vertrouwen in het financiële systeem is nog niet terug. Het grootste obstakel voor een echte ommekeer is afstand doen van het kortetermijndenken. Als landen gedwongen worden hun begroting te saneren, is het goed even niét de eigen inlevering in termen van het aantal maanden dat we langer 'moeten' werken of de extra lasten op de bedrijfswagens uit te rekenen. We moeten ons vooral de vraag stellen of onze maatschappij er op lange termijn beter van zal worden. Hetzelfde geldt voor de opbrengst van onze investeringen en beleggingen. De druk om alsmaar meer rendement te willen halen op steeds kortere termijn heeft geleid tot enorme zeepbellen die uiteindelijk zijn uiteengespat.

Daarmee zweer ik het streven naar meerwaarde en groei niet af. Het blijft een belangrijke motor voor onze welvaart én ons welzijn. Maar té snel willen gaan of de risico's afwentelen op anderen, heeft tot zoveel onzekerheid geleid dat de potentiële winst niet opweegt tegen het maatschappelijk verlies. Heel wat mensen zijn daar in principe wel van overtuigd. Maar de jaarlijkse ranglijstjes van beleggingsfondsen, spaarboekjes of vastgoedinvesteringen worden toch weer gretig gelezen.

Het ouderwets ogende lijstje leiderschapsprincipes kan een nuttige spiegel zijn. Net zoals toen hebben we nood aan leiders die hun bevolking uitleggen waarom er moet worden bijgestuurd. Leiders die durven te zeggen dat we boven onze stand hebben geleefd. Leiders die hun kudde en de kuddegeest van ranglijstjes niet achternahollen.

Caroline Ven is gedelegeerd bestuurder van het Ondernemersplatform VKW.

 © Mediafin