Nog niet zo lang geleden keken sommige bankiers allicht neer op een spelertje als Triodos Bank. De bank voor geitenwollensokkenbreiers en konsoorten. Maar zowel de klanten met hun ecologische en andere maatschappelijke projecten als de bank zelf worden nu met veel meer égards benaderd. Heel wat spaarders stapten over naar Triodos. Vooral in Nederland en België heeft dit tot extra groei geleid in de laatste 3 maanden van 2008. Hybris en winstmaximalisatie hebben geen vat gekregen op de duurzame principes. Managing director Olivier Marquet doet gouden zaken, maar praat liever over de schrijnende nood aan radicale veranderingen, in de banksector en daarbuiten. Het buitenbeentje geeft voorzetten en scoort.

Ethiek 

Triodos Bank is geen onbekende naam, maar waar ze echt voor staat, is toch niet zo gemeenzaam gekend. Hoe karakteriseert u ze?
Olivier Marquet: “Triodos is opgericht om sociale, maatschappelijke, culturele en ecologische projecten te financieren en om de burger verantwoordelijkheid te laten opnemen in de opbouw van de samenleving. Zo startte de bank 26 jaar geleden in Nederland en 16 jaar geleden in België. De Nederlandse oprichters zochten geen uitbreiding van activiteiten naar het buitenland, maar er kwamen twee Belgen aanbellen met de vraag of zij een filiaal mochten beginnen. Na een gedegen businessplan kon dat ook en klaar was Kees. In Nederland nam Triodos toen wel zowat tegelijk een kredietbedrijf over. De bank wil dit jaar wel op eigen initiatief in Duitsland beginnen. Die manier van starten geeft meteen aan dat men geen bepaald model van een bank wou uitbouwen. Men wou gewoon aan de vraag van een markt voldoen. Inmiddels heeft Triodos Bank wel Europese ambities. Het zit erin dat er nieuwe uitbreidingen in andere landen volgen. We zijn via projecten al actief in Ierland, Frankrijk en Denemarken, waar we al een participatie hebben in de Mercur Bank. Verder werken we samen met een Zwitserse, ethische bank.”

Uw organisatie krijgt makkelijk het etiket ‘ethische bank’ opgeplakt.
Olivier Marquet: “Ik hou niet van de omschrijving ‘ethische bank’. Om het even welke bank hoort ethisch te zijn, hoort de geschreven en ongeschreven ethiek in een samenleving te respecteren. De recente gebeurtenissen legden wel bloot dat het bankwezen toch alle moeite heeft om de ethische normen te volgen die de stakeholders van de banken vragen, met name transparantie, redelijke verloningen, winst enkel als maatstaf en noodzaak om te groeien. Wij noemen Triodos Bank een duurzame bank. Wij proberen onze winst niet te maximaliseren, maar te optimaliseren. Wij helpen uiteraard ook duurzame projecten opzetten en stimuleren innovatie op dat gebied. We leveren ook risicokapitaal en begeleiding. Duurzaamheid zit in onze genen en statuten. Zij is onze bestaansreden. Ik weet dat het begrip trendy is. Bij vele andere is het meer een verpakking, waarmee ze proberen in te spelen op de tijdsgeest. Triodos heeft bijvoorbeeld altijd gestreefd naar een stabiel en gemotiveerd aandeelhouderschap.”

Duurzaam bankieren

U hanteert ook al sinds de oprichting van de bank dezelfde basisprincipes.
Olivier Marquet: “We zijn die blijven verfijnen om ze juist in te vullen aan de hand van een permanente bevraging van onze stakeholders. In die principes zijn we soms behoorlijk radicaal. Zo mag binnen Triodos Bank het verschil tussen het hoogste en het laagste salaris altijd minder dan een factor 10 zijn; momenteel bedraagt die zowat 7. Zo’n punt kan iedereen bij ons ook jaarlijks verifiëren. Transparantie is ook een basisprincipe dat we radicaal doortrekken. Wij sturen onze hele kredietportefeuille om de drie maand naar onze 30.000 klanten. We willen ze een leesbare verificatie van de toepassing van onze principes bezorgen. We poneren niet alleen dat we onze basisprincipes volgen, we tonen het ook.”

Hoe merkt een bedrijf dat bij u aanklopt, dat het hier met een duurzame bank te doen krijgt? Hoe bent u anders dan de andere?
Olivier Marquet: “Wij bekijken dossiers eerst inhoudelijk. Pas daarna, als blijkt dat er wat in zit, voeren we een klassieke, financiële analyse uit. We gaan eerst na of het bedrijf of project kadert binnen minstens één van onze drie hoofdcategorieën: maatschappelijk, cultureel of ecologisch. Wat ons ook kenmerkt, is dat we bijzonder snel beslissen. De beslissingslijnen in deze kleine bank zijn zeer kort. Onze medewerkers zijn ook bijzonder competent in hun specialiteiten, bijvoorbeeld om projecten met hernieuwbare energie in te schatten. Zij zijn verder goed thuis in projecten in verband met biovoeding, scholen of rusthuizen, bijvoorbeeld. Triodos Bank is de grootste financier van windenergieprojecten in België. We worden door Franse banken of Dexia in ons land ook gevraagd om zulke projecten mee te financieren.”

Crisis

De recente gebeurtenissen hebben een bank als de uwe wellicht geen windeieren gelegd. Zit Triodos Bank in de lift?
Olivier Marquet: “Ik ga liever niet verdieping per verdieping naar omhoog om dan te stoppen en daarna te dalen. Ik hou vooral niet van de limieten aan zo’n stijging. Triodos is recent van schaalgrootte veranderd. We waren lang een alternatief, bancair laboratorium, zeker zolang ons Belgisch balanstotaal de 200 miljoen euro niet haalde. De laatste vijf jaar werden we een echte nichebank. Zo zien partners in het bedrijfsleven en particuliere klanten het ook. Het effect van de crisis was vooral dat men nu inziet dat onze principes niet alleen mooi zijn, maar dat zij er ook borg voor staan dat de bank zijn maatschappelijke rol kan blijven vervullen. De banken vormen de bloedsomloop van onze economie. Net als bij bepaalde andere spaarbanken in België en Europa blijven onze niet-beursgenoteerde aandelen hun intrinsieke waarde behouden. We zaten met liquiditeitsoverschotten omdat we niet in hefboomsystemen waren gestapt. Herinner u: winstmaximalisatie is niet ons doel. En de transparantie voorkwam dat we ons zouden hebben overgegeven aan de hybris die andere bankiers danig heeft besmet. Dat vormt altijd een van de oorzaken van een bankcrisis.”

De financiële crisis is inmiddels uitgedeind tot veel meer dan dat. Hoe kijkt u daar tegenaan?
Olivier Marquet: “Ik zie hoe zwaar de fouten de bankfunctie hebben beschadigd en daardoor wellicht voor lange tijd de reële economie hebben aangetast. Triodos treft daarin geen schuld, maar we dragen wel met z’n allen een collectieve verantwoordelijkheid. De wetgever liet de totale liberalisering toe en de teugels veel te los. De particulier, spaarder en aandeelhouder eisten zonder veel nadenken de hoogste rendementen, de media trokken niet kritisch genoeg na wat er zich afspeelde. Over de rol van de bankiers hoef ik niets meer te verduidelijken. Het gaat dus om een algemene, maatschappelijke fout.”

Politiek

Wat vindt u van de antwoorden en remedies die geformuleerd worden?
Olivier Marquet: “Ik vind ze bijzonder pover en ambigu. We moeten nu radicaal handelen, maar ons politiek systeem lijdt een gangreen die steeds verder woekert. Zoals bij Molière blijven de geneesheren rond de zieke lopen en zich afvragen wat ze best zouden doen en daarbij nauwelijks een optie of een visie weten te verzinnen. Ik las onlangs van het politieke partij dat zij tegelijk vroeg om de banken weer in twee soorten te splitsen, de spaar- en de investeringsbanken én om voortaan toch complexe afgeleide producten in alle banken toe te laten, mits een validering. Je kan niet tegelijk een ‘narrow bank’ willen en toch nog de deur laten openstaan voor gevaarlijke producten.”

Volgens u kampt ons land met een probleem van politieke verantwoordelijkheid.
Olivier Marquet: “Die is inderdaad een beetje zoek in ons land. Dat heeft te maken met het falen van de ideologieën. En in ons land lijkt de capaciteit om veranderingen in de samenleving tot stand te brengen compleet vast te zitten. Ik hoor dat in contacten met politici zowel als met overheidsmanagers. Ons systeem is bijna immobiel gemaakt door de permanente nood aan compromissen tussen beleidsniveaus, strekkingen, gemeenschappen, sociale partners, enz. Je kan niets radicaals doorvoeren. En dat heb ik in tijden van crisis wel nodig om snel en doeltreffend te reageren. Niets radicaals ondernemen kan een zwaar concurrentienadeel vormen. Al te vaak schuilt men achter de Europese vereisten om het immobilisme te verantwoorden. We zijn toe aan een echte ommekeer in de politieke structuren.”

Model

Kan een bank als die van u voor een stuk de weg wijzen naar oplossingen of zelfs fungeren als voorbeeld of model?
Olivier Marquet: “Er zijn wel elementen in de Triodos-aanpak die de wetgever en de banksector kunnen helpen. Vooreerst kan er op Belgisch niveau zeker wat gebeuren. Zo kan je de staatswaarborg op spaartegoeden beperken tot die banken die hun kapitaal nu meteen in de lokale en reële economie en samenleving investeren. Geef ze gerust een paar jaar tijd om zich volledig hieraan aan te passen. Je laat het aan hen over hoe ze dat regelen. De banken kunnen bijvoorbeeld zelf beslissen om een aparte investeringsbank op te richten.”
“Een tweede maatregel kan zijn dat je de ‘narrow banks’ van de beurs haalt of de regels voor hun beursnotering verandert. Als banken de bloedsomloop van de economie gaande moeten houden, zijn zij misschien te waardevol om ze over te leveren aan speculatie. Je kan de handel op bankaandelen zeker inperken.”
“Ook een derde maatregel is geïnspireerd op de houding van Triodos. Voor klassiek bankieren hoef je geen torenhoge salarissen te betalen. Je bouwt een drempel in en beperkt de verschillen. Uiteraard zijn risicoverhogende bonusstructuren en riante vertrekpremies uit den boze. En om dit alles goed te laten draaien is er, last but not least, een grote transparantie nodig, een spontane push-transparantie.”

Mei 68

Uzelf had eigenlijk voor uw aankomst bij Triodos Bank een vrij traditionele loopbaan in het bankwezen opgebouwd.
Olivier Marquet: “Ik ben onder meer opgeleid door de Jezuïeten in Antwerpen. Het valt mij op hoeveel mensen met die achtergrond nu actief zijn in de sociale economie en andere economische activiteiten met een maatschappelijke dimensie. Die maatschappelijke inzet is ons sterk ingeprent op het college in de jaren 60 en 70. Als je de kans kreeg om te studeren, was dat een soort plicht. Allicht is daar bij mij de basis gelegd. Dat had niet alleen te maken met de Jezuïeten, maar wellicht vooral met de tijdsgeest. We betoogden massaal tegen de oorlog in Vietnam en de kernraketten in ons land. We wilden een rol spelen in de evolutie van de samenleving. Let wel, dat was niet zozeer een gevolg van Mei 68. Dat was zelf het resultaat van de dynamiek van een generatie die haar idealen wou volgen, het resultaat van het idee dat we zelf de toekomst konden bepalen en in handen hadden. Maar kijk wat we ervan gebakken hebben! (lacht) Toch vind ik het jammer dat de generatie jongeren na ons daaraan zo’n pessimistische houding heeft overgehouden. Gelukkig is het tij weer gekeerd bij de latere generatie, zeker de huidige twintigers. Zij zijn maatschappelijk ambitieus. De milieubekommernis zit bij hen sterk geïntegreerd in hun wereldvisie.”