We zitten nog steeds in een omgeving waarin geesten supernel (moeten) rijpen. In de wandelgangen van de ECB, die rijkelijk lang wachtte om de rente te verlagen, wordt inmiddels nagedacht over niet conventionele monetaire maatregelen naar het voorbeeld van de Federal Reserve in de VS.

Ook bij politici begint het te dagen dat stevige budgettaire impulsen een tandem moeten vormen met dit grensverleggende monetaire beleid. Er is een overheid nodig die het geld dat de centrale banken drukken, inruilt voor schuldpapier en het vervolgens injecteert in de economie.

Reeds lang voor zijn inauguratie had Barack Obama dit begrepen. Hij zal 830 miljard dollar in de economie pompen, goed voor 6% van het Amerikaans BBP en wellicht is nog meer onderweg. Gezien het gevaar van een wereldwijde deflatie kan haast geen enkele regering nog voorbij aan de noodkreet tot Keynesiaanse ‘deficit spending’. Niettemin zijn ook economen nog altijd verdeeld.

New Deal

Tegenstanders wijzen erop dat schuldgefinancierde uitgaven geen garantie zijn op succes. Ze leggen mogelijk een nieuwe hypotheek op de toekomst. Dan betaal je de crisis twee keer. Representatief voor dit kamp zijn Harald Cole en Lee Ohanian van de University of California. Hun uitgebreide studie naar de effecten van de ‘New Deal’ van de jaren dertig is een standaardwerk geworden. Het verdict is negatief. De staatsuitgaven (periode 1932-1936) verdubbelden en het begrotingstekort liep op tot 5,6% van het BBP. Desondanks was de heropleving zwak, zo besluiten de auteurs. Zowel de consumptie als de investeringen bleven ruim onder het niveau van voor de beurscrash van 1929 (zie tabel). In 1939 lag het nationaal product nog altijd maar op 73,2% van het niveau dat in 1929 was bereikt (zie tabel).

Voorstanders van een sterke fiscale impuls naar Keynesiaans model zien de zaken anders. Zonder New Deal was de economie nog eens met 30% gekrompen, zo gaat hun basisredenering. De recentste Nobelprijswinnaar economie, Paul Krugman, doet er nog een schepje bovenop. De push van de New Deal was volgens hem niet omvangrijk genoeg. Samen met anderen wijst Krugman op het feit dat Roosevelt in 1937 begon te twijfelen aan de effectiviteit van zijn aanpak, waarna hij de overheidsuitgaven in 1938 fors terugschroefde, wat de effectiviteit van de New Deal naar verluidt onderuit haalde.

Voorstanders voelen zich ook gesterkt door een artikel van Gauti Eggertsson van de Federal Reserve Bank of New York dat aantoont dat de New Deal een sterk opwaarts effect heeft gehad op de inflatieverwachtingen. Laat dat nu precies de essentie zijn van een antideflatoir beleid.

Terughoudendheid

Met die gedachte in het achterhoofd lijkt deficit spending langzaam maar zeker onvermijdelijk. Na Gordon Brown en Barack Obama zullen nog vele anderen volgen. Angela Merckel plooide reeds na zwaar tegenvallende Duitse macrocijfers. Idem voor onze noorderburen. En in eigen land? Onze regering lijkt te willen teren op de inspanningen van onze handelspartners. Dat lijkt zinvol, maar helaas zal men ook bij ons binnenkort vaststellen dat bijkomende impulsen nodig zijn en dat bepaalde sectoren niet mee kunnen meeprofiteren van inspanningen bij de buren (Cf. bouw, diensten,…). Misschien schuilt er onder onze Belgische terughoudendheid een grote angst op basis van onze slechte ervaringen uit het verleden met budgettaire vrijgeleides. Daarmee lijken we helaas verlamd aan het gevecht te beginnen.