In het weekend na de val van Lehman Brothers pleitte Ben Bernanke voor drastische steunmaatregelen. Toen een congreslid hem vroeg wat er zou gebeuren als men nu eens niets deed, antwoordde de voorzitter van de Federal Reserve: "Dan is er maandag geen economie meer".

Voor Fed-watcher Johan Van Overtveldt meteen de ideale titel voor zijn nieuwste boek over ‘crashes, crisissen en lessen voor 2010 en daarna’. In "Maandag geen economie meer?" analyseert hij zowel de Grote Depressie in de jaren ’30 als de huidige ‘Grote Recessie’.

Voor Van Overtveldt is het precies de overheid die een grote verantwoordelijkheid draagt voor de huidige recessie. Overheden hebben dan wel wereldwijd het financieel bestel moeten redden van het bankroet, maar een aantal overheidsinterventies voor en na de Grote Depressie, op zowel monetair als budgettair vlak, lag aan de basis van de problemen. En hetzelfde geldt voor deze recessie.
De overheid heeft enerzijds onvoldoende gereguleerd, bijvoorbeeld door banken toe te laten de normen uit te hollen via het gebruik van constructies.
Ze heeft ook verkeerde impulsen gegeven door bijvoorbeeld op een verkeerde manier goedkope leningen te propageren voor Amerikanen met een laag inkomen. Op die manier ontstonden immers de rommelhypotheken. Vervolgens werd het ook mogelijk gemaakt om die te effectiseren.

De vrije markt zal altijd en onvermijdelijk financiële crisissen meebrengen, maar in Van Overtveldts visie zal het systeem per saldo voor meer vooruitgang zorgen dan schade. Eén van de constanten bij crisissen is financiële innovatie. Die innovatie zorgt voor schade, maar ook voor meer welvaart en vooruitgang, tenzij de overheid door verkeerde interventies de crisis nog erger maakt.
Het vrijemarktsysteem is bijgevolg het minst slechte en het werkt, maar het moet goed beregeld en beheerd worden. Volgens Van Overtveldt leren economisten stilaan hoe dat moet en kan, hoe weinig economen de crisis ook zagen aankomen. Bernanke bewijst dat. Dankzij zijn excellente kennis van de Grote Depressie kon hij de centrale bank overtuigen om even de rol over te nemen van "het wegsmeltende financieel-bancaire systeem." Die aanpak heeft nu echter zoveel liquiditeiten gecreëerd, dat er gevaar dreigt voor inflatie en/of nieuwe zeepbellen. Het geld dat de banken hebben bijgedrukt, vervangt de normale liquiditeitscreatie door de financiële instellingen. Op het moment dat die laatste hun normale functie hernemen van liquiditeits- en kredietschepping, moeten de centrale banken starten met hun exitstrategie. Hoe dit proces verloopt, zal cruciaal zijn voor de economie in 2010, 2011 en zelfs daarna.

In het naschrift bij dit boek lijkt Geert Noels daar niet zo gerust in. De stichter en partner van Econopolis relativeert de prestatie van Bernanke. Voor hem heeft de Fed-voorzitter het spel niet gewonnen, maar hoogstens stil gelegd. "Er is een kunstmatige wapenstilstand afgekondigd en de overheid heeft de spelregels moeten wijzigen."
Op de voorstelling van dit boek sprak Noels (zie artikel "Regulatoren verre van zeker van hun stuk") zijn vrees uit voor "het moment dat men de rente moet opdrijven en het krediet weer duurder moet maken." Hij stelt vast dat de overheidsbudgetten van vele landen nog niet op orde zijn. "Als je de klok te vroeg terugdraait, komt de schade weer naar boven, zowel monetair als budgettair." Men ziet ook voor volgend jaar nog gigantische overheidstekorten en dat voor een heel klein beetje groei. "Je ziet hier een de facto falen van het kapitalistisch systeem." In het nawoord bij Van Overtveldts boek concludeert hij dat "de maakbaarheid, zeg maar de manipuleerbaarheid van de economie, wordt overschat. Economie is geen wetenschap, laat staan een exacte wetenschap."

Johan Van Overtveldt, Maandag geen economie meer?, Lannoo Campus en Economedia, 2009, ISBN 978-90-2098-879-6